mail  
Kimliğimiz |Projeler |Yayınlar |Doğuş Öyküsü |Gönüllü İnci Grubu |İletişim |Ana Sayfa
     
 
                İNCİ KEFALININ  DAĞILIMI

 

İnci kefalının Türkiye'de dağılımı: İnci kefalının Van Gölü'ne ne zaman ve nasıl girdiği hakkında fazla bir bilgi bulunmamaktadır. Genel ve Türkiye Zoocoğrafyası "Hayvan Coğrafyası" isimli kitapta (Demirsoy, 1996), bu günkü Van Gölü'nün yerinde Muş ovasını da içine alan büyük bir tatlısu gölünün bulunduğu, bu gün Muş il sınırlarından geçen Murat nehrinin bu göle bağlandı, dolayısıyla Batı Asya ile Avrupa formlarının bu iç göl aracılığı ile buraya kadar ulaşmış olabileceği ifade edilmektedir. Bu bildirimlerden inci kefalının Avrupa ve Batı Asya kökenli olabileceğini, Nemrut Volkanı'nın Muş ovası çıkışını kapatması ile oluşan ve çevresindeki volkanik karakterli karasal yapılardan etkilenerek acısu ekosistemi haline geldiğini anlıyoruz. Aslında bir tatlısu formu olan Chalcalburnus cinsi balıkların acı ve tuzlu sulara zamanla alışabildiklerini biliyoruz. Tahminen Van Gölü oluşmadan önceki iç gölde bulunan Chalcalburnus sp, zamanla gölün sodalı-tuzlu sularında yaşamaya alışmış, zaman içinde diğer türlerden farklılaşarak Chalcalburnus tarichi olarak adlandırılmıştır. Bu anlatımdan da anlaşılacağı üzere, inci kefalı Van Gölü havzasına endemik bir türdür. Van Gölü kapalı havzası dışına çıkabilme olanağı yoktur. Bu yüzden inci kefalı Türkiye'de Van Gölü havzası dışında dağılım göstermemektedir. Ancak Chalcalburnus cinsine ait bir kaç tür ülkemizin hemen hemen tüm içsularında dağılım göstermektedir. 

İnci kefalının Van Gölü havzasında dağılımı: İnci kefalı esas olarak Van Gölü'nde yaşamaktadır. Yani esas yaşam habitatı Van Gölü'dür. Balık akarsulara sadece üremek için girer. Üreme dönemi dışında hayatı tamamen gölde geçer. Ancak inci kefalı, sadece gölde yaşayan formdan ibaret değildir. Göle sularını boşaltan derelerin hemen hepsinde göle hiç göç etmeyen, yaşamının tamamını akarsularda geçiren ikinci bir form vardır. Bu form, gölde yaşayan inci kefallarına göre daha küçük yapılıdır. Gölde yaşayan formla karşılaştırıldığında, daha küçük boyda ve ağırlıkta ergin hale geldikleri görülmektedir. Bu yüzden inci kefalı populasyonunun üreme, büyüme ve populasyon yapısına ilişkin özellikleri incelenirken, örneklemenin nerede yapıldığı çok büyük önem arzetmektedir. Aksi takdirde akarsularda yapılan örneklemelerin sonucunda elde edilen veriler, göldeki populasyona uygulanacak olursa, yanlış yönetim uygulamaları ortaya çıkabilir. Van Gölü'nün doğusunda bulunan, suları Van Gölü gibi tuzlu, sodalı olan ve yüz ölçümü 114 km2'yi bulan Erçek Gölü'ne 1985 yılında Van Tarım İl Müdürlüğü tarafından inci kefalı yurtlandırılmıştır. Erçek Gölü, Van Gölü'ne göre daha sıcak, tuzluluğu ve pH'sı daha düşük bir göl olduğu için birim hacimde zooplankton ve fitoplankton varlığı daha fazladır. Bu yüzden buradaki inci kefalları Van Gölü'ndekilere göre daha büyüktür. Erçek Gölü'ndeki balıkların daha büyük cesametli olmasının başka bir nedeni de henüz populasyon ortamın taşıma kapasitesine ulaşmamıştır. Bu yüzden birey başına düşen besin miktarı fazladır. Van Gölü'nün batısında Bitlis-Ahlat sınırları içindeki Nazik Gölü'nde de dağılım gösteren balığın buraya, sularını Van Gölü'ne boşaltan Karmış Çayı'na daha sonradan yapılan bağlantı sonucu girdiği tahmin edilmektedir. 

Göl havzasında daha sonradan yapılan barajların hemen hepsinde de inci kefalı bulunmaktadır. Ancak hem Nazik Gölü hem de baraj göllerinde kalan balıkların göldeki populasyondan farklılaştığı düşünülmektedir. 

İnci kefalının Van Gölü'ndeki dağılımı: İnci kefalının Van Gölü'ndeki dağılımı, mevsimlere, besin dağılımına, ayın durumuna göre değişim göstermektedir. Gölde yılda iki defa yüzeydeki su ile dipteki su yer değiştirmektedir. Bilindiği gibi su +4 C'de en yoğun ve ağır haldedir. Kış aylarında göllerin yüzey suları nadiren +4 C civarında olur. Genellikle daha düşük sıcaklıklar izlenir. İlkbaharda havaların ısınması ile birlikte göl suyunun sıcaklığı da artar. Yüzey su sıcaklığı +4 C'ye ulaştığı zaman yüzeydeki ağır sular dibe iner ve dipteki daha soğuk ancak daha hafif sular yüzeye çıkar. Bu esnada dipte çökme ile birikmiş olan besin maddeleri de biyolojik sürece karışabileceği, ışıklı yüzey tabakaya taşınmış olur. İlkbahar karışımı sonucunda göl suyunda derinliğe bağlı sıcaklık tabakalaşması oluşur. Yüzeyde 15-20 m civarında epilimniyon, hemen onun altında sıcaklığı 10 C civarında başlayıp 5 C civarında biten ve kalınlığı değişken tekmoklin (geçiş tabakası) ve en altta da sıcaklığı çok az değişken genellikle 4-5 C civarında olan derinsu tabakası yer alır. Sonbaharda havaların soğuması ile birlikte yüzey suları da soğuyarak +4 C'ye ulaştığında yine yüzeydeki ağır sular ile dipteki hafif sular yer değiştirir ve böylece yaz aylarında oluşmuş olan sıcaklık tabakalaşması da kırılmış olur. Yani yaz aylarında göl suyu derinliğe ve sıcaklığa bağlı olarak tabakalaşma gösterirken, kış aylarında tabakalaşma görülmez. 

 Van Gölü'nde mevsimsel sıcaklık tabakalaşması ve inci kefalının dağılımına etkisi

 

Doğal olarak inci kefalının dağılımı da bu sıcaklık tabakalaşması tarafından etkilenir. İnci kefalı yaz aylarında gölde, en fazla 25 m derinliğe kadar dağılım gösterirken, kış aylarında en fazla 60 m derinliğe kadar inmektedir. Göl yüzey sularının çok dalgalı ve soğuk olduğu zamanlarda nadiren daha derinlere inen balık kısa süre içinde tekrar 60 m civarına geri döner. Çünkü 60 m'den daha derinlerde balığın esas yemi olan copepodlar bulunmamaktadır. İnci kefalının Van Gölü'ndeki dağılımı ile ilgili en genel bilgiler aşağıdaki tabloda verilmiştir. 

Aylar

Balığın tercih ettiği derinlik, m

Bulunduğu Yer

Göl

Akarsu

Ocak

40-60

*

 

Şubat

40-60

*

 

Mart

20-30

*

 

Nisan

5-20

**

*

Mayıs

1-15

**

***

Haziran

1-15

*

***

Temmuz

5-20

***

*

Ağustos

5-20

*

 

Eylül

10-25

*

 

Ekim

15-35

*

 

Kasım

25-40

*

 

Aralık

40-60

*

 

    İnci kefalının Van Gölü'nde aylara göre dağılımı ve akarsuya göç zamanı

 

İnci kefalının ergin ve genç bireyleri de gölde farklı alanlarda dağılım göstermektedir. Tabloda yer alan değerler daha çok ergin balıklar için geçerlidir. Genç inci kefalları, ergin bireylere yakın ancak onlardan ayrı olarak dağılım gösterirler. Yaz aylarında 50 cm derinliğindeki kıyılara kadar yaklaşan gençler, kış aylarında erginlere benzer olarak havalar soğudukça daha derine giderler. 

İnci kefalının Van Gölü'ndeki dağılımı günün farklı saatlerinde de değişmektedir. Balık gündüz saatlerinde daha çok yüzeye yakın dağılım gösterirken, gece saatlerinde dibe yakın dağılmaktadır. 

       İnci kefalının derinliğe ışıklanmaya bağlı, derinliğe göre günlük dağılımı

 

İnci kefalı dağılımını ay ışığı da etkilemektedir. Ayın karanlık evrelerinde balık daha dibe yakın dağılım gösterirken, ayın aydınlık evrelerinde gündüz gibi davranmakta ve yüzeye yakın dağılım göstermektedir. Hem gündüz ve gece dağılımı arasındaki hem de ayın farklı evrelerindeki bu davranış farklılığı balığın yemi olan copepodların ışığa yönelmelerinden (pozitif fototaksi) kaynaklanmaktadır. Bu davranış hamsi, sardalya gibi sürü oluşturan deniz balıklarında çok iyi bilinen bir durumdur. 

            İnci kefalının ayın farklı evrelerinde derinliğe göre gece dağılımı
Özet
Taksonomi 
Morfoloji
Yaşam döngüsü

Üreme göçü

Büyüme

Beslenme

Populasyon yapısı

Dağılım

Avcılık

Balıkçılık yönetimi 

             ve

Koruma çalışmaları

Tüketim

Ana sayfa 
İletişim 

 

 
                            ©Prof. Dr. Mustafa SARI-  Doğa Gözcüleri Derneği-2006